Sa dubokom zabrinutošću pratimo dešavanja na Filozofskom fakultetu u Nišu nakon odluke Vlade Republike Srbije od 6. novembra 2025. godine kojom je osnovan Fakultet srpskih studija. Novi fakultet je formiran cepanjem Filozofskog fakulteta, uprkos jasno izraženom protivljenju Saveta Univerziteta u Nišu, Nastavno-naučnog veća i Saveta Filozofskog fakulteta – kao jedinih organa nadležnih da odlučuju o studijskim programima i unutrašnjoj organizaciji ove visokoškolske ustanove. Takav postupak predstavlja opasan presedan i ogledno kršenje autonomije univerziteta, jer izvršna vlast, mimo struke i nadležnih akademskih tela, interveniše u unutrašnju strukturu jedne članice Univerziteta.
Filozofski fakulteti u Srbiji baštine tradiciju dugu skoro dva veka, koja počinje 1838. godine osnivanjem Filozofskog fakulteta u Beogradu. Oni su zamišljeni kao interdisciplinarne ustanove koje objedinjuju humanističke, društvene i istorijske nauke, sa zadatkom da formiraju intelektualnu elitu i unapređuju fundamentalna znanja u tim duboko povezanim oblastima. Rasturanje tog koncepta posle 190 godina njegovog uspešnog postojanja doživljavamo kao grubo narušavanje tradicije univerzitetskog obrazovanja u Srbiji, ali i kao anticivilizacijski čin usmeren protiv same ideje obrazovanja.
Savremeno proučavanje istorije ne može se izdvojiti iz okvira srodnih naučnih disciplina, kao što se ni izučavanje jednog jezika i književnosti ne može odvojiti od širih filoloških i komparativnih studija. Ta znanja su po svojoj prirodi univerzalna, pa se ni nacionalna istorija, jezik i kultura ne mogu razumeti bez šireg konteksta u kojem su nastajali i sa kojim su se stalno prožimali. Zato izdvajanje ovih studijskih programa iz celine Filozofskog fakulteta nužno vodi osiromašenju studentskih znanja, sužavanju obrazovnih horizonata i isključivanju interdisciplinarnih i transdisciplinarnih naučnih pristupa.
Posebno je problematično otcepljenje programa koji su već akreditovani na Filozofskom fakultetu i integrisani u jedinstveni akademski sistem kroz mrežu obaveznih i izbornih predmeta. Takvo prenošenje departmana iz jedne ustanove u drugu, koja u trenutku osnivanja nema akreditaciju, ni po slovu ni po duhu zakona nije prihvatljivo i suprotno je osnovnim principima na kojima počiva sistem visokog obrazovanja u Republici Srbiji.
Član 72 Ustava Republike Srbije proklamuje autonomiju univerziteta, visoKOŠKOLSKIH I naučnih ustanova, garantujući im pravo da samostalno uređuju svoj rad i organizaciju u skladu sa zakonom.
Zakon o visokom obrazovanju utvrđuje da se delatnost visokog obrazovanja zasniva, između ostalog, na akademskim slobodama, autonomiji, jedinstvu nastave i naučnoistraživačkog rada, uvažavanju humanističkih i demokratskih vrednosti nacionalne i evropske tradicije, vrednovanju kulturnog nasleđa i zabrani svih vidova diskriminacije. Polazeći od ovih načela, odlučno dižemo glas protiv odluke Vlade Republike Srbije o osnivanju Fakulteta srpskih studija u Nišu, jer je ona doneta na nelegitiman i pravno upitan način, bez uvida u stavove i mišljenja matične visokoškolske ustanove i šire akademske zajednice.
Izvršna vlast dužna je da postupa u skladu sa zakonom, svrhom propisa i javnim interesom, a ne da interveniše suprotno utvrđenim procedurama i principima autonomije univerziteta.
Odluke koje se tiču ključnih komponenti obrazovnog sistema ne smeju se donositi bez konsultovanja relevantnih aktera, a posebno ne nasuprot jasno iskazanom stavu obrazovne i naučne zajednice. Usvajanje očigledno nelegitimnih odluka, pritom bez jasnog i ubedljivog obrazloženja, predstavlja direktan udar na princip vladavine prava u demokratskom društvu.
Akademska zajednica Univerziteta u Beogradu stoji uz svoje kolege i studente Filozofskog fakulteta u Nišu u borbi za očuvanje dostojanstva, autonomije i funkcionalnosti sistema visokog obrazovanja u Srbiji.
Prošireni rektorski kolegijum
Univerziteta u Beogradu