ShoahLab – Laboratorija za studije Holokausta pri Institutu za filozofiju i društvenu teoriju Univerziteta u Beogradu sa zadovoljstvom najavljuje međunarodnu istraživačku radionicu Jacob and Yetta Gelman International Research Workshop, koju organizuje The Jack, Joseph and Morton Mandel Center for Advanced Holocaust Studies pri United States Holocaust Memorial Museum (USHMM), u saradnji sa Željkom Oparnicom i Milovanom Pisarrijem iz Shoah Laba.
Radionica će se održati 3–14. avgusta 2026. godine u sedištu USHMM u Vašingtonu, SAD.
O radionici
Radionica se bavi složenim društvenim odnosima zatvorenika u koncentracionim logorima Nemačke i njenih saveznika tokom 1933–1945. Poseban fokus stavljen je na međuljudske odnose i interakcije između zatvorenika različitog porekla u uslovima ekstremnog nasilja i kontrole. Pitanja koje radionica su postavlja su kako kako su zatvorenici međusobno stupali u kontakt, načini na koji su sarađivali, dolazili u konflikt, ili izgrađivali solidarnost. Radionica ima za cilj da kroz analizu ovih interakcija doprinese inkluzivnijem i detaljnijem razumevanju života u logorima.
Kontekst i teme
Koncentracioni, radni i uništavajući logori tokom Drugog svetskog rata interno su zatvarali različite populacije: Jevreje i Rome progonjene iz rasnih razloga, političke zatvorenike, pripadnike Jehovinih svedoka, muškarce zatvorene zbog homoseksualnosti, one označene kao „devijantni“, osuđene kriminalce i sovjetske ratne zarobljenike. Na primer, u Jasenovcu su Romi, Srbi i Jevreji živeli i umirali jedni pored drugih. Logori u južnoj Francuskoj držali su izbeglice iz Španskog građanskog rata zajedno sa Jevrejima i ratnim zarobljenicima, dok su francuski kolonijalni logori u Africi, poput Bedua, Dželfe i Ein El Kuraka, internirali političke zatvorenike, Jevreje, strane izbeglice, čak i savezničke pilote. Ovi zajednički, ali stratifikovani prostori, omogućavali su jedinstven interakcije među ljudima iz različitih sredina pod ekstremnim pritiskom.
Iako postoje istraživanja o pojedinačnim grupama zatvorenika i njihovom tretmanu kao političkih, rasnih, društvenih ili ideoloških „pretnji“, malo se zna o svakodnevnim interakcijama između grupa u mešovitim logorima. Radionica se oslanja na istraživanja Sofskog (1993), Helm (2014) i Vaksmana (2015), koja rasvetljavaju strukture logora, hijerarhije i odnose moći, i fokusiraće se na dinamiku kontakta, razmene, solidarnosti i konflikata među zatvorenicima različitih grupa.
Pitanja koja radionica postavlja
Kako su zatvorenici različitog porekla međusobno stupali u interakciju pod ekstremnim uslovima?
Na koji način su zvanične kategorije (rasne, nacionalne, političke) bile ojačane ili obeznačene u svakodnevnom životu logora?
Koje forme solidarnosti ili podele su se pojavile u ovim prisilnim zajednicama?
Kako možemo primeniti relacionu ili „isprepletenu“ (entangled) perspektivu istorije logorskog života, fokusirajući se na zone kontakta i fluidne granice identiteta u ekstremnim uslovima koncentracionih logora?
Istraživanja odnosa među zatvorenicima pojedinačnih logora širom Evrope, kolonijalnih i polukolonijalnih teritorija ili komparativne studije logora u periodu između 1933. i 1945. godine smatramo podjednako bitnim. Radionica će postaviti temelje za buduće zajedničke istraživačke projekte o višestrukim dimenzijama internacije tokom nacističkog perioda.
Resursi Muzeja
Učesnici će imati pristup bogatom arhivskom materijalu USHMM-a:
- Enciklopedija logora i geta 1933–1945 – otvoreni digitalni pristup sa interaktivnom mapom;
- Milioni dokumenata, fotografija, filmova, knjiga, dnevnika i svedočenja;
- Digitalna arhiva Međunarodne službe za praćenje (International Tracing Service) sa više od 200 miliona digitalizovanih preslika dokumenata;
- Arhive i lične kolekcije umetničkih dela, pisama, memoara i dnevnika zatvorenika;
- Snimke, fotografije logora i oralne istorije preživelih i oslobađajućih jedinica.
Učesnici će imati pristup i muzeju u centru Vašingtona i istraživačkom centru Davida and Fela Šapel porodičnih zbirki u obližnjen gradu Bouvi, država Medison.
Prijava
Poziv je otvoren za istraživače svih akademskih disciplina (istorija, sociologija, filozofija, književnost, romske studije itd.) i nivoa karijere (od doktoranada do stalnih profesora).
Rok za prijavu: 12. januar 2026.
Prijava uključuje:
- Kratku biografiju;
- CV;
- Listu publikacija i istraživanja;
- Apstrakt rada dužine do 500 reči.
Prijave se podnose na engleskom jeziku putem: online prijave USHMM-a.
Troškovi: USHMM će nadoknaditi troškove povratne avionske karte kao i neplanirane troškove putovanja, te obezbediti smeštaj tokom cele radionice. Učesnici su obavezni da prisustvuju tokom celog trajanja radionice i da dostave nacrt rada pre početka programa.
Kontakt za pitanja: researchworkshops@ushmm.org
Održavanje ove radionice omogućeno je zahvaljujući velikodušnosti Fondacije Jakoba i Jete Gelman u Centru Džeka, Džozefa i Mortona Mandela za Napredne studije Holokausta pri Memorijalnom muzeju Holokausta Sjedinjenih Američkih Država.