Liberalisms and Antiliberalisms: Challenges and Alternatives

Institut za filozofiju i društvenu teoriju, u saradnji s „Forum Könyvkiadó Intézet” (Novi Sad / Újvidék), „Central European University” (Budimpešta / Budapest), „Híd Kör Egyesület” (Novi Sad / Újvidék) organizuje međunarodnu konferenciju

Liberalisms and Antiliberalisms – Challenges and Alternatives

8-10. oktobar 2015.

“…the contemporary debate within modern political systems are almost exclusively between conservative liberals, liberal liberals, and radical liberals. There is little place in such political systems for the criticism of the system itself, that is, for putting liberalism in question.”

(Alasdair MacIntyre)

“Are we condemned only to choose between the liberal past and the even more outdated and bygone preliberal times (and their tragic parodies)?”

(G. M. Tamás)

Polazišna tačka konferencije je potreba da se o liberalizmu i njegovim protivnicma govori u pluralu: liberalizmi i antiliberalizmi. Za razliku od kvazikonsenzualnog odnosa prema liberalizmu pro et contra, valjalo bi imati u vidu heterogenost liberalizma.

Sa jedne strane, trebalo bi insistirati na tome da između različitih oblika liberalizama ne postoji saglasnost čak ni u pogledu one „fundamentalne vrednosti“ – slobode, a razlike su još očiglednije između klasičnih oblika liberalizma, njegovih redistributivnih varijanti i neoliberalizama. Čini se zapravo kao da liberalizam ne postoji, već postoje samo porodične sličnosti među liberalizmima… Sa druge strane, valjalo bi naglasiti i to da se i kritike liberalizma u velikoj meri razlikuju. Neki od protivnika liberalizma skoro da predstavljaju samo unutrašnji jeres u odnosu na njega, a neki protivnici mu se radikalno suprotstavljaju. Utoliko se često dešava da su neke oštre kritike na račun liberalizma zapravo bliže liberalizmu nego neki od njegovih drugih, umerenijih protivnika. Prema tome, pored razlika između liberalizama, trebalo bi insistirati i na razlikama između komunitarističkih, libertarijanskih, republikanskih, anarhističkih, konzervativnih, socijalističkih/komunističkih ili fašističkih/nacističkih antiliberalizama. Savremena kritička dela o liberalizmu (npr. Controstoria del liberalismo Domenika Losurda, L’empire du moindre mal: Essai sur la civilisation libérale Žan-Klod Mišee ili Against Liberalism Džona Kekeša) takođe pokazuju koliko velika može da bude distanca između pojedinih kritičkih strategija.

Ova konferencija prvenstveno je zamišljena kao učinak saradnje između Instituta za filozofiju i društvenu teoriju u Beogradu i Centralnoevropskog univerziteta u Budimpešti. Ova specifično istočno-evropska perspektiva omogućava komparativni pogled na razvoj liberalizma u regiji, sa posebnim osvrtom na Srbiju i Mađarsku. Liberalne ideje i političke grupe koje su ih zastupale imale su, bez sumnje, odlučujuću ulogu tokom tzv. tranzicije. Ipak, rasprostranjeni tržišni trijumfalizam, jednostrano naglašavanje formalno-javnih aspekata političke zajednice, san o depolitizaciji društva, prezir prema „nedovoljno modernim“ istočno-evropskim narodima ili zanemarivanje socijalnih pitanja nisu rezultirali samo unutrašnjim ili prijateljskim kritikama izvesnih liberalizama, već i njihovim oštrim kritikama.

Naša namera je da tematizujemo teškoće, napetosti, unutrašnje granice, aporije, odnosno paradokse liberalizma, imajući u vidu i istočno-evropske diskurse, od slabo reflektovane stigmatizacije liberalizma do njegovog kvazikonsenzualnog prihvatanja, od onih dijagnoza koje konstatuju da je liberalizam u krizi do onih samokritičkih primedbi prema kojima je potrebna njegova radikalna reforma. Da li liberalizam i dalje ima emancipatorske potencijale ili je on naprosto iscrpljen? Među mogućim temama nalazi se razlika između političkog i ekonomskog liberalizma, pitanja liberalne etike, status neliberalnih zajednica u liberalnoj državi, liberalno tumačenje krize države blagostanja, odnos između privatnog i javnog, problemi konstitucionalizma i federalizma, napetosti između liberalizma i (radikalne/agonističke) demokratije, odnos između nacionalnog i kosmopolitskog shvatanja liberalizma, liberalno shvatanje individue i zajednice, uloga političke korektnosti itd.

Institut za filozofiju i društvenu teoriju u Beogradu će u saradnji za Izdavačkom kućom Forum u Novom Sadu odnosno Kružokom „Híd” doprineti i novosadskom razgovoru o Mađarskoj koji će se održati na mađarskom jeziku uz saradnju gostiju iz Mađarske.

PROGRAM KONFERENCIJE

“Liberalisms and Anti-Liberalisms – Challenges and Alternatives”, International Series of Events

Thursday, October 8

Forum Publishing House, Novi Sad

19:00 Round Table: “Magyarország negyed évszázada – a rendszerváltástól máig” (Hungary in the Last Quarter-Century – From the End of “Socialism” until Today), in Hungarian

Chair: Mark Losoncz (IFDT, Belgrade)

Participants: Ádám Takács (ELTE Atelier, Budapest), Zoltán Miklósi (CEU, Budapest), György Vári (Népszabadság)

Friday, October 9

Institute for Philosophy and Social Theory, Belgrade

“Liberalisms and Anti-Liberalisms – Challenges and Alternatives”, International Conference

10:00 Welcome Address

10:20 SESSION 1

Nenad Dimitrijević (CEU, Budapest): Liberal Autonomy in a Troubled Context: towards Second-Personal Thinking

Andres Moles (CEU, Budapest): Liberalism, Paternalism and the Distribution of Autonomy

Adriana Zaharijević (IFDT, Belgrade): Individual as a Non-Neutral, Non-Universal State of the Affairs

Marjan Ivković (IFDT, Belgrade): Liberalism and the Strongly Intersubjectivist Conception of Autonomy

12:30 Lunch

14:30 SESSION 2

Zoltán Miklósi (CEU, Budapest): Liberalism and Immigration

Aleksandar Matković (IFDT, Belgrade): The Twin Berlins of Europe: on the Parallel Tendencies of Liberalism and Fascism

Katarina Lončarević (Faculty of Political Sciences, Belgrade): “Feminists Can’t or Shouldn’t Be Liberals”? The Curious Case of Liberal Feminism

Mark Losoncz (IFDT, Belgrade): The Aporias of Secret in a Liberal Democracy

19:00 Round Table: What’s Left of Liberalism in Eastern Europe?

Cultural Centre of Belgrade

Chair: Marjan Ivković (IFDT, Belgrade)

Participants: Zoltán Pogátsa (University of Western Hungary), Nenad Dimitrijević (CEU, Budapest), Andres Moles (CEU, Budapest), Biljana Đorđević (Faculty of Political Sciences, Belgrade), Đorđe Trikoš (LIBEK, Belgrade)

Saturday, October 10

11:00 SESSION 3

Zoltán Pogátsa (University of Western Hungary): How Economic Liberalism has Destroyed Post-Soviet Democracies

Alpar Losoncz (University of Novi Sad): Is Neo-Liberalism the Tragical, but Non-Intentional Consequence of Liberalism?

Ádám Takács (ELTE Atelier, Budapest): Lukács’s Criticism of Liberal Democracy

Jovo Bakić (Department of Sociology, Belgrade): Liberal and/or Radical Democracy

13:00 Lunch

Petak, 9. oktobar

19:00 Okrugli sto: Šta je ostalo od liberalizma u istočnoj Evropi?

Kulturni centar Beograda

Moderator: Marjan Ivković (IFDT, Beograd)

Učesnici: Zoltan Pogača (Univerzitet u zapadnoj Mađarskoj), Nenad Dimitrijević (CEU, Budimpešta), Andres Moles (CEU, Budimpešta), Biljana  Đorđević (Fakultet političkih nauka, Beograd), Đorđe Trikoš (LIBEK, Beograd)

Šta je ostalo od liberalizma u Istočnoj Evropi?

Liberalizam, sveobuhvatan politički i ekonomski svetonazor, decenijama je predstavljao glavnu (ako ne i jedinu) alternativnu viziju društvenog poretka koja je upućivala izazov realsocijalizmu u Istočnoj Evropi, pružajući normativne osnove za društvenu kritiku različitim disidentskim krugovima intelektualaca. Nakon što je, navodno, trijumfovao u čitavoj regiji  1989. sa institucionalizacijom liberalne parlamentarne demokratije, liberalizam je, čini se, neverovatno brzo dospeo na margine političke stvarnosti u celoj Istočnoj Evropi.  Danas u veoma malo zemalja u regiji i dalje postoje jake liberalne političke partije u klasičnom, sveobuhvatnom smislu, a u još manje zemalja se jedna takva partija nalazi na vlasti. Stiče se utisak da, 25 godina nakon ,,institucionalizacije’’ liberalizma, zapravo vrlo malo preostaje od liberalizma u Istočnoj Evropi kao jedne celovite vizije dobrog društva, sa izuzetkom neo-liberalne reartikulacije ekonomske dimenzije liberalizma, otelovljene u diskursu ,,mera štednje’’.  Na ovom okruglom stolu želeli bismo da ispitamo složene uzroke ovog procesa marginalizacije liberalizma, kao i da se dotaknemo pitanja da li politički liberalizam, naspram puke neo-liberalne ekonomske dogme, možda i dalje ima značajan neiskorišćen potencijal za prevazilaženje sveobuhvatne društvene krize koja traje od 2008, potencijal koji prevazilazi uske okvire diskursa ,,mera štednje’’.

Apstrakti