Aleksandar Pavlović: Ko je srpska Antigona?

Iako nesumnjivo patrijarhalna, starogrčka kultura iznedrila je figuru Antigone kao žene koja se otvoreno suprotstavlja muškarcu-vladaru odnosno vladajućem poretku u javnom prostoru zajednice. U srpskoj tradiciji, naizgled, sve do dvadesetog veka nema odgovarajućih primera ženskih likova koji upućuju tako eksplicitan verbalni izazov dominantnom muškom i patrijarhalnom poretku. U ovom izlaganju najpre se poriče teza o postojanju specifično ženskog, antipatrijarhalnog glasa u srpskoj folklornoj tradiciji, koju zastupaju Silja Hoksvort (Celia Hawkeswort) i druge istoričarke ženske književnosti, a na osnovu autorove analize reprezentativnih folklornih primera i/ili antropoloških radova Zorke Milić („Tuđa večera: kazivanja stoljetnih žena iz Crne Gore“), Marka Miljanova i Gerharda Gezemana (Gerhard Gesemann).

U drugom delu izlaganja biće afirmisani određeni folklorni slojevi koje je moguće identifikovati kao dubinsko, unutrašnje osporavanje balkanskog patrijarhata. Tačnije, biće reči o tome da u nekim epskim pesmama i folklornoj tradiciji postoje nagoveštaji voljne ženske pobune protiv krutih herojsko-patrijarhalnih normi, čak i voljne izdaje supružnika i erotske naklonosti prema Turčinu. Upravo takve epske situacije suštinski problematizuju kompletnu balkansku herojsko-patrijarhalnu matricu i ukazuju na njeno neuralgično mesto,  a to je nemogućnost da se ovlada ženskom subjektivnošću u bračnoj zajednici. Izlaganje se teorijski oslanja na analizu Antigoninog lika u tumačenju Hegela i Džudit Batler, kao i pojma subalternosti Gajatri Spivak i teorije balkanskog patrijarhata.

Aleksandar Pavlović (Loznica, 1976) diplomirao je i magistrirao na Filološkom fakultetu u Beogradu (opšta književnost i teorija književnosti, nauka o književnosti), a doktorirao na programu Studije jugoistočne Evrope na Univerzitetu u Notingemu. Naučni je saradnik u Institutu za filozofiju i društvenu teoriju iz Beograda, a radio je i kao urednik na Trećem programu Radio Beograda i predavač na katedri za slavistiku Univerziteta u Notingemu. Autor je knjige Epika i politika (Beograd: XX vek, 2014), i jedan od priređivača zbornika Figura neprijatelja: preosmišljavanje srpsko-albanskih odnosa (izdanje na srpskom iz 2015, albansko izdanje 2016. godine). Objavljuje radove iz oblasti studija kulture, književne i društvene teorije u domaćim i stranim časopisima, a povremeno objavljuje i priloge na internet portalima i u dnevnim novinama u Srbiji i regionu.