Aleksandra Mirović: O građanskoj neposlušnosti: za redefiniciju kontekstualnog okvira

Komparativna analiza dominantnih savremenih koncepcija građanske neposlušnosti potvrđuje da sve one, manje ili više, ostaju u okviru rolsovske teorijske matrice, sa jednom prilično rigidnom shemom nužnih uslova za upražnjavanje i legitimizaciju ove vrste političke prakse. Reč je o jednom prevashodno sistemskom pristupu, kojim se striktno određen institucionalni okvir, oličen u razvijenoj i već konsolidovanoj liberalnoj demokratiji, postavlja za limitirajući i jedini mogućni političko-kontekstualni okvir prakse građanske neposlušnosti. U izlaganju će se braniti teza da takav okvir jeste poželjan, ali ne i nužan uslov za nju. Iskustvo, naime, pokazuje da je takva praksa mogućna ne samo u uslovima razvijenog i stabilnog sistema demokratskih institucija, već i u uslovima minimalne, izborne demokratije, ali takođe i u kvazidemokratskim (slučaj Srbije iz devedestih godina proteklog i sa samih početaka XXI veka), pa čak, pod određenim okolnostima, i u uslovima nedemokratkog karaktera. Pored toga, postoje i oni slučajevi savremenih protestnih pokreta koji svoje akcije nenasilnog otpora sprovode u uslovima razvijene demokratije, ali ih usmeravaju upravo protiv njenog postojećeg liberalnog oblika i/ili ne zasnivaju na rolsovskom principu pravde, te na taj način izlaze iz vladajućeg konceptualnog okvira. Zbog toga se podvlači značaj drugačijeg tumačenja neophodnog konteksta za tu vrstu civilnog delovanja, gde se akcenat ne bi stavljao samo na nužan institucionalni, nego i na određeni normativni, tj. političko-kulturni okvir. Uz to, predlaže se i izvesno korigovanje tog sistemsko-institucionalnog pristupa, čime bi se postigla neophodna fleksibilnost koncepta građanske neposlušnosti, koja bi ga više približila društvenoj i političkoj stvarnosti, ali i omogućila njegovu mnogo veću teorijsko-analitičku i praktično-političku upotrebljivost.

Aleksandra Mirović (1976) je diplomirala i magistrirala na Fakultetu političkih nauka u Beogradu, na kojem je prijavila i doktorsku disertaciju pod naslovom „Institucionalni dizajn i nacionalni identitet u etnički heterogenom društvu“. Za visoke akademske rezultate tokom osnovnih studija dobila je nagradu koju dodeljuje Vlada Kraljevine Norveške u okviru programa „Za generaciju koja obećava“. Autorka je monografija Izazovi i paradoksi globalizacije (IPS, 2007) i Ogled o građanskoj neposlušnosti (Službeni glasnik & IPS, 2011), te četrdesetak naučnih radova objavljenih u prestižnim domaćim i inostranim periodičnim publikacijama. Uskoro će iz štampe izaći i njena treća monografija pod naslovom Vođstvo i civilno društvo: principi, pretpostavke i perspektive. Zaposlena je u Institutu za političke studije u Beogradu u zvanju istraživača saradnika.