Michal Sládeček: Politička i moralna nepristrasnost

Predavanje u okviru ciklusa „Demokratija i etičke vrednosti: autonomija, egalitarnost, dostojanstvo“

U savremenim etičkim raspravama već neko vreme aktuelna je polemika između zastupnika moralne nepristrasnosti, u koje spadaju konsekvencijalisti i kantovci, i onih teoretičara koji ističu da poseban odnos s drugom osobom može da bude razlog za pristrasnost. U pogledu javne sfere ili domena politike, podrazumeva se da političke ili pravne odluke treba da budu u skladu s načelima nepristrasnosti: institucije ne smeju da favorizuju nijednu grupu ili pojedinaca, niti da prave razliku između građana u odnosu na njihovu rasu, pol, seksualnu orijentaciju, etnokulturnu i konfesionalnu pripadnost.

Dok se od pojedinca očekuje da dela pristrasno kada je, na primer, reč o davanju prioriteta sopstvenim projektima u odnosu na projekte drugih ili o brizi o vlastitoj, a ne tuđoj deci, javno favorizovanje i diskriminacija bilo kojeg pojedinca ili grupe moralno su nelegitimni. U tom se kontekstu javlja problem da li država treba da bude nepristrasna i u konfliktu između grupa ili pojedinaca s različitim koncepcijama dobra i da li treba da u skladu s načelom nepristrasnosti omogući ravnopravno promovisanje svih etičkih koncepcija u jednom društvu.

Odgovor upućuje na granice nepristrasnosti, odnosno neutralnosti države u pogledu koncepcija dobra. Drugi se problem odnosi na pristrasnost koja proističe iz pripadnosti naciji. Neophodno je odrediti osnovu ove pristrasnosti, utvrditi da li postoje moralni razlozi za pristrasnost prema sunarodnicima, tj. pripadnicima iste države, da li su i u kojim okolnostima institucije i građani dužni da postupaju nepristrasno i prema nesunarodnicima, tj. strancima. U ovom slučaju, reč je o specifičnim ograničenjima pristrasnosti u okolnostima kada se javlja jači zahtev za nediskriminišućom pravdom.

Michal Sládeček (1967) diplomirao je i magistrirao filozofiju na Filozofskom fakultetu, a doktorirao na Fakultetu političkih nauka u Beogradu. Autor je jedne monografije i brojnih članaka u stručnim časopisima i zbornicima. Učestvovao je na domaćim i međunarodnim konferencijama, kao i na više naučnih projekata. Njegove glavne istraživačke oblasti su filozofija jezika i politička filozofija.

Ciklus predavanja „Demokratija i etičke vrednosti: autonomija, egalitarnost, dostojanstvo“

Namera ciklusa predavanja „Demokratija i etičke vrednosti: autonomija, egalitarnost, dostojanstvo“ jeste da našoj intelektualnoj javnosti pruži uvid u tekuće rasprave u okviru političke filozofije, etike i društvene teorije o problemima moralnog opravdanja demokratije, odnosno njenog etičkog legitimiteta. Reč je o ponovnom promišljanju odnosa etike i politike u uslovima kada postoji tendencija da se demokratski procesi svedu na legalitet davanja ovlašćenja vladavini jedne političke grupe, odnosno na proceduru održanja ili smene partijskih elita. Stoga pojam demokratije kakav se podrazumeva u naslovu ovog ciklusa ima bogatiji i robusniji normativni sadržaj – njegovo se značenje ne redukuje na mehanizme izbora i vladavine u legalnim okvirima, nego on takođe obuhvata i moralno opravdanje institucija demokratije, kao i konsekvence koje jedan specifičan tip političkog delanja ima po formiranje etičkih vrednosti kod građana. Ispitivanje odnosa demokratije i etike ukazuje na osoben demokratski etos u uslovima pluralizma, u kojem bi se pojedinci, mimo svih različitosti, uzajamno sagledavali kao jednaki i tretirali bez razlike kao ravnopravni učesnici u političkom životu. U tom smislu je od centralnog značaja pitanje u kojoj meri i na koji način savremeni demokratski procesi podupiru vrednosti tolerancije, solidarnosti, lične autonomije, dostojanstva, jednakog poštovanja, opšteg dobra, kao i građanske i ekonomske jednakosti.

Urednik ciklusa Michal Sládeček