Davor Džalto: Nacionalizam, etatizam i pravoslavlje

Nacionalizam, etnofiletizam i etatizam predstavljaju stalna iskušenja sa kojima se pravoslavna crkva suočava u svim zemljama u kojima je pravoslavlje tradicionalna i dominantna veroispovest. Društvene prilike u tzv. post-komunističkimdržavama su mogućile pravoslavnoj crkvi, i religiji uopšte, da zauzmu značajno mesto u javnom, društvenom i političkom životu.
Veliki deo stručne i šire javnosti percipira pravoslavnu crkvu kao „nacionalnu“ po samoj svojoj prirodi. Iako je „nacionalni princip“ u organizaciji crkve i pripadnosti istoj u suprotnosti sa pravoslavnom eklesiologijom, on nastavlja da bude dominantan u načinu organizovanja lokalnih pravoslavnih crkva. Istaknuto mesto nacije i države je vidljivo i u načinu konstruisanja pojedinih „pravoslavnih“ diskursa kako unutar tako i izvan zemalja u kojima je pravoslavlje dominantna i tradicionalna vera. Tako je pravoslavlje često percipirano kao ideološki okvir u kome se promoviše nacionalizam i određene etatističke tendencije.

Zbog svega navedenog neophodno je neprekidno ukazivati na paradoks „pravoslavnog“ (ili, uopšte, hrišćanskog) nacionalizma, imajući u vidu da bi se pravoslavlje, u svojoj političkoj dimenziji (sledeći osnovne principe pravoslavneteologije), pre moglo odrediti kao „univerzalističko“ nego „nacionalističko“, pre „anarhističko“ nego etatističko.

dr Davor Džalto, istraživač na Institutu za filozofiju i društvenu teoriju i direktor Instituta za studije kulture i hrišćanstva. Profesor je religiologije, istorije i teorije umetnosti na više domaćih i stranih univerziteta. Autor je pet knjiga i više članaka u kojima se bavi pitanjima iz domena teorije kulture, pravoslavne teologije i savremene umetnosti.