Đurđa Trajković i Aleksandar Pavlović:
Gde je angažovana književnost?

Pitanje u naslovi ovog predavanja je dvojako i odnosi se, s jedne strane, na to gde se i kako književnost angažuje i, sa druge, koliko je danas aktuelan pojam angažovane književnosti kao jednog od istorijski ključnih pojmova i, čak, klasifikacionog kriterijuma podele čitave literature na agažovanu i neangažovanu.

Polazeći od te posebne veze između angažmana i istorijskog promišljanja književnosti (ne govorimo o angažovanom i neagažovanom slikarstvu ili muzici), prvi deo izlaganja afirmiše ideju o inherentnoj angažovanosti književnosti kroz retrospektivni osvrt na nekoliko reprezentativnih mesta kod Platona, Marksa i Sarta i odgovarajuće primere književnih dela. Zatim se potencira konstitutivna ambivalentnost upotrebe ovog pojma u književnoj teoriji, gde se angažman sreće uporedo s pojmovima tendencija i socijalna književnost; takođe, dok ga jedni vide kao specifično delovanje književnosti na spoljašnjem, objektivnom društvenom planu, drugi ga smeštaju u jedan subjektivni i privatni domen. Ova neodređenost angažmana uočljiva je ponegde i kod Sartra, najglasnijeg zagovornika angažovane književnosti, koji u eseju Šta je književnost (1947) za Flobera govori da je “najradikalnije deangažovan pisac francuske književnosti”, ali dodaje i da je njegov deangažman samo “naličje jednog totalnog angažmana”.

U drugom delu predavanja biče dovedeni u pitanje Sartrovsko shvatanje angažmana kao i Adornov odgovor na Sarta. Ardonova tendencija da se svede angažman na dobro/loše reprodukuje hijerahiju književnih vrednosti kao ‘intelektualca sveznalice’. Kao treće shvatanje angažmana biće ponuđeno Ransijerovsko shvatanje politike književnosti kao radikalnog čina subverzije i suspenzije estetike i politike. Biće ponuđen paradigmatični primer Ransijerovskog angažmana kroz čitanje romana argentinskog pisca, Sesara Ajre.

Aleksandar Pavlović je naučni saradnik na Institutu za filozofiju i društvenu teoriju iz Beograda. Završio je osnovne i magistarske studije komparativne književnosti i teorije književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu, a doktorirao je na katedri za slavistiku na Univerzitetu u Notingemu, gde je nekoliko godina i predavao. Bio je gostujući istraživač u Centru za studije jugoistočne Evrope u Gracu i Nju Jurop koledžu u Bukureštu. Objavio je niz naučnih radova u domaćim i stranim časopisima i zbornicima i knjigu Epika i politika (Edicija XX vek, Beograd, 2014) a priredio je i zbornik radova “Figura neprijatelja: preosmišljavanje srpsko-albanskih odnosa” (Beton/IFDT 2015).

Đurđa Trajković je naučna saradnica na Institutu za filozofiju i društvenu teoriju iz Beograda. Završila je doktorske studije u Americi. Bavi se književnom teorijom, feminističkom teorijom i subaltern studijama.