Razgovor o knjizi Aleksandra Nikitovića
Filosofija nasleđa

U razgovoru učestvuju Jovan Babić (Filozofski fakultet, Beograd), Petar Bojanić (IFDT, Beograd), Miša Đurković (Institut za evropske studije, Beograd), Aleksandar Fatić (IFDT, Beograd), Slobodan Kanjevac (Srpsko filozofsko društvo), Vojislav Koštunica, Bojan Kovačević (Fakultet političkih nauka, Beograd), Mark Lošonc (IFDT, Beograd), Boris Milosavljević (Balkanološki institut, SANU), Đorđe Pavićević (Fakultet političkih nauka, Beograd), Slobodan Samardžić (Fakultet političkih nauka, Beograd), Ilija Vujačić (Fakultet političkih nauka, Beograd) i autor.

Aleksandar Nikitović je naučni saradnik na Institutu za filozofiju i društvenu teoriju. Doktorirao je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Oblasti njegovog naučnog istraživanja jesu moderna subjektivnost, pitanje nacionalnog identiteta i tradicionalizam.

O knjizi

Filosofsko načelo moderne subjektivnosti je na suštinski način obeležilo duh vremena u kome su postavljeni temelji izgradnje modernog sveta. Iz Dekartovog stava „Mislim, dakle jesam“ jasno se može videti da mišljenje postaje prvi i poslednji osnov istine, čime se biće dovodi u zavisnost od mišljenja.

Pošto je mišljenje svojstveno čoveku, a ontološko načelo je u staroevropskoj tradiciji razumevano kao hrišćanski Bog, svako pomeranje i upućivanje na prevlast mišljenja u odnosu na biće predstavlja zapravo uspostavljanje čoveka kao novog prvog načela umesto hrišćanskog Boga.

Ovo usmerenje je posebno uočljivo i značajno u filosofiji prosvetiteljstva i ona se prvenstveno ogleda u radikalnom preutemeljenju prvog načela. Prosvetiteljstvo je sebe samorazumevalo kao onu novu snagu koja ima istorijski zadatak da ispočetka i na potpuno novi način iz čoveka kao prvog načela oblikuje sveukupan društveni život.
Poseban značaj pripada prosvetiteljstvu zbog uticaja koje je imalo na tako veliki svetskostorijski događaj kao što je Francuska revolucija. Oštar i beskompromisan sukob tradicionalnog staroevropskog i modernog pogleda na svet, možda se na najopštiji način prelamao oko pitanja da li je moguće uspostaviti novi moral? Bez novog morala nema novih društvenih odnosa, nove države i novog čoveka, što je bio proklamovani ideal prosvetiteljstva.
S druge strane, Berkova filosofija nasleđa upravo počiva na ideji da su nam moralna načela jednom zauvek data. To je, dakle, središna tačka iz koje se na jednoj strani razvija prosvetiteljska kritika tradicionalizma, a na drugoj Berkov konzervativizam i kritika teorijskih osnova modernog sveta.