Marina Simić: Poštrošačke prakse i rekonstrukcija ‘normalnosti’ u postsocijalističkoj Srbiji

Razgovor sa predavačicom nakon predavanja vodiila je ILDIKO ERDEI, docentkinja na Odeljenju za etnologiju i antropologiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu.

Marina Simić je docentkinja na Fakultetu političkih nauka, Univerziteta u Beogradu. Doktorirala na Odeljenju za socijalnu antropologiju Univerziteta u Mančesteru. Bavi se socijalnom antropologijom i studijama kulture. Angažovana je i u Centru za ženske studije u Beogradu, Beogradskoj otvorenoj školi i Istraživačkoj stanici Petnica gde vodi program antropolgije. Zanima je politička antropologija, antropologija države, postsocijalistička transformacija u Evropi, popularna kultura i studije potrošnje. Objavila je više članka u zemlji i inostranstvu.

Ildiko Erdei je docentkinja na Odeljenju za etnologiju i antropologiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Doktorirala je iz oblasti antropologije potrošnje, i trenutno predaje na predmetima Antropologija materijalne kulture, Ekonomija i kultura i Antropologija modernosti. Istraživačka interesovanja kreću se u opsegu od politike prostora i vremena u novim političkim ritualima, preko odnosa između medija i rituala kao simboličkih sistema i kreatora „univerzuma značenja“, do veze između politike, moći i odrastanja u socijalizmu. Najnovija istraživanja usmerena su na kulturalne i simboličke aspekte savremenih ekonomskih fenomena i procesa, pri čemu je naročit naglasak stavljen na refleksivne i nostalgične narative i prakse povezane sa jugoslovenskim socijalizmom. Autorka je knjige „Antropologija potrošnje“ (Biblioteka XX vek, 2008), i više radova koji su objavljivani u domaćim i stranim publikacijama i časopisima.

Dezintegracija socijalističke Jugoslavije po etničkim linijama u velikoj meri je usemerila antropološke studije regiona na istraživanja etniciteta i nacionalnog identiteta. Tako su neke od uobičajenih tema vezanih za postsocijalističku transformaciju u Evropi, kao što je transformacija svojine, ili potrošnje, dugo ostale u drugom planu u antropološkim studijama o promenama u bivšoj Jugoslaviji. U ovom izlaganju, želim da se pomerim od tih, kako ih Apaduraj (Appadurai 1986) naziva `koncepata koji čuvaju pristup’, kao što su etincitet i nasilje, i pozabavim se nekim od ‘klasičnih’ postsocijalističkih tema, kao što je potrošnja. Tako moja analiza potrošačkih praksi u Srbiji ima za cilj da se uključi u debate koje se tiču postsocijalističke transformacije u Evropi, i tu analizu postavi u šire okvire antropoloških studija potrošnje.

Poštrošačke prakse i rekonstrukcija ‘normalnosti’ u postsocijalističkoj Srbiji: 

Literatura o potrošnji u postsocijalističkoj Evropi ima tendenciju da potrošnju posmatra kao politički čin izbora između Zapadne robe i njenih ‘manje sofisticiranih’ istočnoevropskih varijanti. To je navelo neke autore da zaključe da je potorošnja u socijalističkim zemljama u stvari potrošnja ‘predstava Zapada’ (ili ‘o Zapadu’). To ima za posledicu to da su u tim analizama Istočnoevropljani najčešće predstavljeni ili kao žrtve ‘Zapadnog robnog fetišizma’ ili kao pobunjenici protiv svojih (bivših) socijalističih država. Moja analiza, iako iz drugačijih teorijskih pozicija, bliža je kritici Marte Lampland (1995), koja navodi da je ‘robni fetišizam’ bio posledica socijalističkog sistema, isto koliko i kapitalističkog. Tako ću u ovom radu pokušati da izbegnem jednostavne dihotomije između ‘socijalizma’ i ‘kapitalizma’, ‘Istoka’ i ‘Zapada’, fokusirajući se na specifičnu grupu relativno mladih ljudi sa kojima sam radila u Novom Sadu sredinom dvehiljaditih, i čije su identifikacione strategije bile usmerene prema različitim ‘kosmopolitskim’ praksama (koje su naravno morale da nastanu u pregovaranju sa konkretnom lokacijom mojih informanata). U tom smislu, fokus mog predavanja biće na analizi potrošačkih praksi (pre svega praksi kupovine, ali i određenih praksi prodaje) koje su mojim infromantima služile kao jedan od izvora za razumevanje društvenog života, ali i kao važan element za izgradnju adekvatnog moralnog sopstva (koje je presecalo navedene dihotomije).