Mladen Lazić: Delatni potencijal društvenih grupa u Srbiji

Osnovna je hipoteza sledeća: pojam delatnog potencijala omogućava da se u značajnoj meri objasne karakteristike odnosa između osnovnih društvenih grupa, a posebno činioci koji su doveli do toga da se društveni položaj dominantnih klasa u većini zemalja sveta tokom poslednjih decenija poboljša, a položaj potčinjenih klasa relativno pogorša.
Delatni potencijal definiše se kao mogućnost neke društvene grupe (klase) da mobiliše kolektivno delanje svojih pripadnika ili da se suprotstavi analognom delanju pripadnika druge (suprotstavljene) grupe (klase), u cilju ostvarenja interesa grupe. Osnovne elemente delatnog potencijala čine samoidentifikacija grupe, percepcija karaktera međugrupnih odnosa, resursi (ekonomski, organizacijski, kulturni), spremnost pripadnika grupe za delanje. Činioci koji utiču na snagu delatnog potencijala su objektivni (stepen homogenosti grupe, stepen organizovanosti, učešće pripadnika u konkretnim kolektivnim akcijama), subjektivni (samosvest o strukturalnom položaju grupe, vrednosne orijentacije) i relacioni (delatni potencijal drugih, posebno suprotstavljenih grupa, ekonomske i političke „strukture mogućnosti“).

Izneće se empirijski nalazi o nekim od elemenata delatnog potencijala društvenih grupa u Srbiji koji su dobijeni u poslednjem istraživanju stratifikacijskih i vrednosnih promena (iz 2013. godine). Na osnovu te analize ispituje se (i potvrđuje) hipoteza da je slabljenje ekonomskog položaja manuelnih radnika posledica nerazvijenog delatnog potencijala grupe.

Mladen Lazić redovni je profesor na Odeljenju za sociologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu (1991-). Pre toga radio je na Institutu za društvena istraživanja Sveučilišta u Zagrebu (1977-1991). Bio je gostujući profesor i istraživač na većem broju univerziteta u inostranstvu (Njujork, London, Berlin, Pariz, Beč, Varšava…). Objavio je i uredio veći broj knjiga (između ostalih U susret zatvorenom društvu, 1987; Čekajući kapitalizam, 2011), kao i mnogobrojne članke u stranim i domaćim knjigama i časopisima. Rukovodio je brojnim istraživanjima, domaćim i međunarodnim, posebno na području društvene stratifikacije.

Bio je i glavni urednik časopisa Revija za sociologiju i Sociologija.