Sonja Žakula: Studije ljudsko–životinjskih odnosa u antropologiji

Odnosi između ljudi i ostalih životinja se, implicitno ili eksplicitno, nalaze u srži ljudskih društava od kako ljudska društva postoje. Međutim, konstatacija da su sva ljudska društva od vajkada imala i imaju nekakav odnos prema ostalim životinjama jeste truizam i, u izvesnom smislu lažna generalizacija, jer je kategorijalni aparat iz kojeg takva konstatacija uopšte proizlazi prožet (ako ne „zatrovan“) binarnim, modernističkim aršinima koji, opet, stoje u srži zapadne nauke.


Prva pogreška je u pretpostavci da su ljudi na neki način radikalno drugačiji od svih ostalih životinja (i da je ova ideja univerzalna). Druga pogreška je u ideji da su sve ostale životinje međusobno zamenljive i u izvesnom smislu „iste“ (i da je ova ideja univerzalna). Odnosi među ljudima i ostalim životinjama se razlikuju individualno, kulturno (čuveno „u Kini jedu pse“) i u zavisnosti od situacije, i ljudi, zapravo, najčešće nisu jedini nosioci namere niti tvorci značenja u takvim odnosima.

Kako kaže Tim Ingold, kao što ljudi imaju svoje odnose prema životinjama tako i životinje imaju svoje odnose prema ljudima. I odnosi između ljudi i ostalih životinja su uvek socijalni odnosi. Zbog toga je neobično i pomalo sramota što su društvene nauke, na čelu sa sociokulturnom antropologijom, dugo te odnose potpuno zanemarivale ili tumačile u priprostom ključu simbolike i/ili ishrane. Cilj izlaganja je da pokaže kako je do toga došlo i ponudi pregled mogućih, novih teorijsko-metodoloških načina da se situacija promeni – načina na koje antropolozi i drugi društveni naučnici mogu uključiti životinje kao delatne subjekte i delove ljudskih društava u svoja istraživanja.

Sonja Žakula je diplomirala, stekla zvanje mastera i trenutno je doktorandkinja na Odeljenju za etnologiju i antropologiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Radi kao istraživačica saradnica pri Etnografskom institutu SANU-a i korukovoditeljka seminara Antropologije u Istraživačkoj stanici Petnica. Koordinira prezentacijom etnologije i antropologije u okviru manifestacije „Noć istraživača“. Osnovna polja njenog interesovanja jesu studije ljudskoživotinjskih odnosa i antropologija interneta i socijalnih mreža.