Stefan Janković: Kulturna proizvodnja i urbani prostor: primer sociogeneze njujorških grafita

Izlaganje obuhvata ključne nalaze rada koji predstavlja sistematičan teorijski i empirijski napor objašnjenja sociogeneze (kulturne) proizvodnje grafita u urbanom prostoru Njujorka od šezdesetih godina XX veka. U te svrhe najpre se kritički razmatraju dometi pristupa analizi kulture i kao ključno ograničenje se identifikuje problem totaliteta, manifestovan u nastojanju da se kulturni procesi sagledaju u odnosu na pretpostavljenu celinu ili u direktnoj korespondenciji sa (re)produkcijom socijetalne logike.

Kao potencijalna alternativa usmerena ka genetičkom shvatanju, preuzima se teorijski aparat i temeljni pojmovi Pjera Burdijea. Tako se, osim razmatranja pojmova tela, habitusa, prakse i kapitala, posebna pažnja posvećuje apstrahovanju (teorijskih) principa polja kulturne proizvodnje, koje se zajedno sa srodnim pojmovima, uzima kao jedan od analitičkih temelja studije. Ipak, neka od ograničenja Burdijeovog pristupa, posebno ona vezana za eksplikaciju prostornosti društvenih procesa, nadopunjuju se Lefevrovim pristupom proizvodnje prostora. Ponuđena sinteza pristupa ova dva autora predstavlja originalan (teorijski) doprinos, i posebno se pronalazi u pojmovnoj sintezi (tela i prakse), kao i suštinskim teorijskim pretpostavkama koje upućuju na procese (kulturne) proizvodnje i proizvodnje urbanog prostora.

Empirijski deo rada predstavlja ujedno proveru i primenu datih pojmova i teorijskog okvira, na osnovma specifičnog genetičkog, odnosno, istorijsko-rekonstruktivnog pristupa, koji uključuje ispitivanje fundamentalnih društvenih (pred)uslova nastanka crtačkih praksi i polja kulturne proizvodnje grafita.

Tako se najpre identifikuju temeljni preduslovi figuracije tela i habitusa crtača (kao osnova praksi), koji se odnose na usvajanje dispozicija, kao sistema opažanja i mišljenja, karakterističnih za dominirani pol urbanog prostora Njujorka, posebno otelovljujući logiku proizvodnje prostora koja se pronalazi u praksama teritorijalnih bandi.

Utoliko, figuracija crtačkih praksi pokazuje temeljnu uslovljenost principima proizvodnje urbanog prostora Njujorka, ali ujedno i diferencijalni karakter, putem kog se uspostavlja specifična logika polja, kao dinamičkog (među)odnosa proizvodnje grafita koji je usmeren ka sticanju specifičnih profita polja – slave i prestiža među crtačima. Logika uspostavljena genezom polja, predstavlja (trans)dinamički princip odnosa proizvodnje i kao takva utiče na (kon)figuraciju strukture polja i samih praksi aktera (uslovljenih habitusom), doprinoseći razvoju specifičnih institucija (ekipa, crtačkih klupa i sl.), ali i distinktivnoj, proizvodnoj aproprijaciji urbanog prostora Njujorka, sveukupno posvećenih dinamičkoj (re)aproprijaciji zarad sticanja prestiža.

Dati modus diferencirane proizvodnje urbanog prostora Njujorka unutar crtačkih praksi, same crtače temeljno suprotstavlja birokratskom autoritetu grada Njujorka i principima regulacije (re)produkcije urbanog prostora koji ovaj autoritet nastoji da nametne i održi. Kako crtačke prakse umnogome bivaju posvećene internoj logici, a sami proizvodi potrošnji među crtačima, polje zadržava visok stepen autonomija. Ipak, ovo odsustvo spoljne legitimacije crtačkih praksi, dugoročno smešta polje i crtače u antinomni odnos sa gradskim ocima, posebno u borbi za (re)aproprijaciju ključnih prostora proizvodnje – metro vozova. Do početka osamdesetih godina XX veka, do kada seže analiza, ova dinamika međudeterminacije preovlađuje unutar polja, određujući samu proizvodnju. No, analizirani period pruža relevantne uvide u neke od fundamentalnih principa proizvodnje grafita, ali i neke od supstantivnih principa proizvodnje kulture, koji bivaju razmatrani na kraju rada.

Stefan Janković je student doktorskih studija sociologije na Filozofskom fakultetu u Beogradu, gde je takođe završio osnovne i master studije. Među njegovim užim istraživačkim interesovanjima nalaze se prostorna, politička i kulturna sociologija, kao i sociološko-saznajni problemi i problemi društvene marginalizacije. Autor je nekoliko stručnih članaka, objavljenih u domaćoj i stranoj naučnih periodici, kao i učesnik nekoliko istraživačkih projekata.

Dobitnik je nagrade „Dr Zoran Đinđić – za najbolji diplomski rad, završni rad na master akademskim studijama ili magistarski rad iz oblasti filozofskih i socioloških nauka” za 2013. godinu.