Razgovor sa urednicama zbornika radova Bez škole šta bi mi?! Ogledi iz istorije obrazovanja u Srbiji i Jugoslaviji od 19. veka do danas, ur. Aleksandra Ilić Rajković, Sanja Petrović Todosijević. (Beograd: Institut za noviju istoriju Srbije, Institut za pedagogiju i andragogiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, 2021).

Učesnice:

prof. dr Aleksandra Ilić Rajković, vanredna profesorka Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu
dr Sanja Petrović Todosijević, naučna saradnica Instituta za noviju istoriju Srbije

Rezime

Zbornik pod naslovom Bez škole šta bi mi?! Ogledi iz istorije obrazovanja u Srbiji i Jugoslaviji od 19. veka do danas koga su uredile prof. dr Aleksandra Ilić Rajković i dr Sanja Petrović Todosijević predstavlja rezultat saradnje Instituta za noviju istoriju Srbije i Instituta za pedagogiju i andragogiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Nastao je sa prevashodnim ciljem da se ukaže na sve faze i različite aspekte dugog i složenog procesa „ulaska“ društva u celini „u školu“, koja nije u svim vremenima vrednovana i pozicionirana na isti način ali i da skrene pažnju na posledice, sada već trajne i sistematske marginalizacije obrazovnih institucija koje imaju ključnu ulogu u procesu modernizacije i emancipacije društva. Namera urednica kao i autora i autorki tekstova koji su se našli u Zborniku je bila da pruže uvid u jedan od najsloženijih procesa drugog trajanja tj. proces borbe za moderan obrazovni sistem koji u uslovima srpskog i jugoslovenskog društva kao i u uslovima postjugoslovenskih društava traje od 19. veka do danas. Oslanjajući se ali i polazeći od onoga što je već rečeno, želja urednica je bila da na jednom mestu okupe, ne samo,  istraživače i istraživačice  koji su svojim radom vezani za različite obrazovne i naučno istraživačke institucije u Srbiji i u  regionu, već se problemima iz domena istorije obrazovanja bave u okviru različitih naučnih disciplina, u ovom slučaju: istorije, pedagogije, psihologije i muzikologije, svesne da se radi o disciplinama koje se u mnogim segmentima prepliću.  Postičući multiperspektivnost i multidisciplinarnost želele su da naglase kako se istraživanju problema iz domena obrazovanja može pristupiti sa različitih strana, iz različitih metodoloških okvira. Ovakav pristup omogućio je jasnije sagledavanje: kontinuiteti i diskontinuiteti koji su najčešće uspostavljani u periodima osmišljavanja i oživljavanja velikih školskih reformi, izgradnje različitih delova (ne)jedinstvenog obrazovnog sistema poput ustanova za predškolsko obrazovanje ali i obrazovanje odraslih, osnovne škole, srednje škole, univerziteta, sistema u celini, različitih obrazovnih praksi manje odnosno više tolerantneih i inkluzivnih među kojima je posebna pažnja poklonjena uključivanju većeg broja devojčica, devojaka i žena u obrazovni sistem, praksi koje se u kontekstu dugog trajanja mogu čitati i kao institucije poput školske obaveze i nadzora, mesta različitih nastavnih predmeta poput muzičkog obrazovanja tj. horskog pevanja u kontekstu uspostavljanja nove politike obrazovanja i vaspitanja, odnosa države prema školovanju nacionalnih manjina.

Aleksandra Ilić Rajković (Kruševac, 1975) vanredna profesorka na Odeljenju za pedagogiju i andragogiju Filozofskog fakulteta u Beogradu. Njena profesionalna interesovanja usmerena su na sledeće oblasti: istorija pedagoških ideja, istorija obrazovanja u Srbiji. Bavi se pitanjima pokreta za novu školu u Jugoslaviji između dva svetska rata, problematikom selekcije, legitimizacije i vrednovanja školskog znanja u Srbiji 19. veka i istorijatom stručnog udruživanja pedagoga u Srbiji.

Najvažniji radovi:
• Osnivanje i delatnost Pedagoškog društva Srbije. Beograd: Institut za pedagogiju i andragogiju, Pedagoško društvo Srbije, 2019.
• „Sto osamdeset godina produkcije udžbenika u Srbiji“. Udžbenik: stara tema pred izazovima savremenog doba, ur. Ana Peškan, Jelena Stevanović, 29–52. Beograd: Institut za pedagoška istraživanja, 2019.
• „Nastava orijentisana na učenika kao osnova rada prve ogledne škole u Srbiji“. Pedagogija 71(4)/2016, 475–487. Koautor Dušica Malinić.
• „Reforma produžnih škola u Minhenu i utemeljenje dualnog sistema stručnog obrazovanja“. Nastava i vaspitanje 64(1)/2015, 117–130.

Sanja Petrović Todosijević (Šabac, 1977) naučna saradnica Instituta za noviju istoriju Srbije. Bavi se društvenom istorijom Srbije i Jugoslavije u periodu posle Drugog svetskog rata, istorijom detinjstva, istorijom obrazovanja, kao i istorijom Drugog svetskog rata s posebnim osvrtom na masovne zločine i Holokaust i politiku kolaboracionističke uprave na tlu nemačke okupacione zone u Srbiji. Jedna je od osnivačica Centra za jugoslovenske studije. Aktivna je kao članica Inicijative za obnovu Memorijalnog kompleksa „Boško Buha“.

Najvažniji radovi:
• „Emancipacija i feminizacija učiteljskog poziva u Srbiji i Jugoslaviji posle Drugog svetskog rata“. Glasnik Etnografskog instituta SANU 68-2/2020, 467–485.
• „Slika oca u jugoslovenskim časopisima za decu od kraja Drugog svetskog rata do šezdesetih godina 20. veka“. Časopisi za decu: Jugoslovensko nasleđe (1918–1991), ur. Tijana Tropin, Stanislava Barać, 263–285. Beograd: Institut za književnost i umetnost, 2019.
• Otećemo svetlost bučnom vodopadu. Reforma osnovnoškolskog sistema u Srbiji 1944–1959. Beograd: Institut za noviju istoriju Srbije, 2018.
• „Socijalizam u školskoj klupi i oko nje. Dometi reforme osnovnoškolskog sistema u Jugoslaviji 1949–1958“. Socijalizam: izgradnja i razgradnja. Zbornik odabranih radova sa Drugog međunarodnog znanstvenog skupa Socijalizam na klupi. Socijalizam: izgradnja i razgradnja, ur. Chijara Bonfiglioli, Boris 482 Bez škole šta bi mi?! Koroman, 45–70. Pula–Zagreb: Srednja Europa, Sveučilište Jurja Dobrile, 2017.
• „Odnos komunističke vlasti u Srbiji prema ‘starom’ učiteljskom kadru posle Drugog svetskog rata“. Tokovi istorije 2/2016, 121–150.