U sklopu projekta Prizma / IMAGINATION („Zamišljanje nacije: srpski nacionalni narativi u sporu (XX–XXI vek)“), koji se realizuje na Institutu za filozofiju i društvenu teoriju Univerziteta u Beogradu (2024–2027) uz finansijsku podršku Fonda za nauku Republike Srbije, organizuje se serija predavanja na kojoj istraživači i istraživačice projekta predstavljaju rezultate svojih istraživanja i otvaraju diskusiju o načinima na koje se nacionalni narativi oblikuju, osporavaju i menjaju u dugom trajanju XX i XXI veka.

Predavanje polazi od pretpostavke da se savremeni srpski nacionalni identitet pre svega treba posmatrati kao ishod trajnog spora oko značenja prošlosti, sadašnjosti i budućnosti u uslovima dubokih političkih, ideoloških i društvenih transformacija, koje obuhvataju krizu socijalizma 1980-ih, katastrofu raspada i ratova 1990-ih, ali i tranzicioni period u 21. veku. U tom okviru posebna pažnja posvećuje se narativima kao ključnim oblicima političkog i kolektivnog samorazumevanja, kao i posledicama narativnih smena po društva i pojedince. Godina 1989. uzima se kao simbolička tačka takve smene, što omogućava poređenje između šireg istočnoevropskog prostora i Srbije u Jugoslaviji, uz poseban fokus na pitanje redefinisanja srpskog nacionalnog identiteta. Raspad Jugoslavije, slom socijalističkog horizonta očekivanja i postjugoslovenska tranzicija otvaraju prostor za intenzivno redefinisanje odnosa između istorije i identiteta, pri čemu istorija postaje centralno mesto pregovaranja o kontinuitetu, diskontinuitetu i mogućim pravcima kolektivnog samorazumevanja. Teorijsko-metodološki okvir predavanja povezuje Kozelekov Historik, Paltijevu istoriju političkih jezika i Hartogove režime istoricitetа, kako bi se pokazalo da istorijski narativi nisu unapred data osnova identiteta, već posledica ideoloških i političkih sukoba. U tom svetlu, disidentski narativ, koji u Srbiji naročito jača krajem osamdesetih godina i u čijem je središtu nacionalno pitanje, sagledava se kao nereflektovani osnov savremenog srpskog samorazumevanja, ali i kao primer značaja istraživanja smene narativa kao konceptualnog aparata kojim se promatra odnos političkog, istorijskog i ideološkog.

Adriana Zaharijević je naučna savetnica Instituta za filozofiju i društvenu teoriju Univerziteta u Beogradu. U svom radu spaja političku filozofiju, feminističku teoriju i društvenu istoriju.

Vukan Marković je istraživač saradnik na Institutu za filozofiju i društvenu teoriju Univerziteta u Beogradu. Uže polje specijalizacije mu je filozofija istorije savremenog doba i intelektualna istorija 20. veka, kao i istorija političke misli.